رفتن به محتوا

بررسی مسایل مدیریتی حریم کلان شهر تهران



بررسی مسایل مدیریتی حریم کلان شهر تهران طی مقاله از قلم :

دکتر نعمت الله انوری پژوهشگر و مدرس دانشگاه

 شهر تهران نه‌فقط حریم بلکه بخشی از محدوده خود را هم از دست می‌دهد و دراین‌ارتباط تأکید می‌کند که تقسیمات اداری – سیاسی استان تهران ناکارآمد و بی‌تناسب با ساختار کالبدی و عملکردی پایتخت است .لازم به ذکر است فقدان طرح هادی و عدم تدقیق محدوده و حریم روستاهای مذکور و توسعه ساخت‌وسازها در عرصه‌های مذکور یکی از مشکلات اساسی است.پايتخت بودن تهران منجر به تمركز امور سياسي، اقتصادي، علمي و فرهنگي در اين شهر شده است. اين مسئله توجه بسياري از مردم كشور را به اين شهر معطوف كرده و موجب گسيل شدن جمعيت و مهاجرت آن‌ها به‌سوی تهران شده است. ازآنجاکه ظرفيت و امكانات موجود در خود شهر محدود است، كمبود منابع و افزايش تقاضا منجر به بالا رفتن مطلوبيت آن و كاهش توان بسياري از مهاجران جهت دستيابي به آن شده است . اين امر به پيدايش شهرها و شهرک‌های حاشیه‌ای در اطراف تهران انجاميده كه درواقع اين مناطق خوابگاه اغلب مهاجران محسوب می‌شود تا در طول روز با رفت‌وآمد به تهران امور اجتماعي اقتصادي خود را انجام دهند. در چنین شرایطی با مدیریت یکپارچه در این طرح سازوکار یکسانی جهت مدیریت و برخورد با تخلفات در حریم تهران اتخاذ می‌شود. تصویب طرح حریم شهر تهران که از اثرات اجرای طرح جامع تهران است، امکان ایجاد مدیریت یکپارچه در محدوده تهران را فراهم می‌آورد.پس از اجرای طرح جامع شهر تهران، طرح تفصیلی نیز تهیه و ۵سال پس از طرح جامع یعنی در سال ۹۱به اجرا درآمد. با اجرای طرح تفصیلی محدوده شهر تهران از حدود ۷۱۳کیلومتر به ۶۴۸کیلومترمربع تقلیل یافته است.مساحت حریم شهر تقریباً ۱۰برابر مساحت تهران شده است وضعیت جمعیت‌پذیری پایتخت نیز می‌بایست ساماندهی.پیش از ارائه این طرح(طرح حریم شهر ) بخش‌هایی از شهر تهران فاقد حریم قانونی بود و تنها محدوده حریم شهر تهران به‌جامانده از نخستین طرح جامع شهری در سال ۱۳۴۷با عنوان حریم استحفاظی موردتوجه بود. تهران به بیش از محدوده‌های ذکرشده به‌عنوان حریم توسعه‌یافته است که عملکرد زیست‌محیطی و تنفس گاه شهر تهران را با مخاطره مواجه می‌سازد.درواقع نبود نگرش برنامه‌ریزی منطقه‌ای برای محدوده پایتخت و همچنین وجود تداخل‌های مدیریتی ، دلیل پیشنهاد طرح جامع حریم و مدیریت یکپارچه آن به شورای عالی شهرسازی و معماری کشور بوده است.نیازسنجی محیطی و قانونی در حریم شهر تهران و توجه به لزوم ساماندهی و نگرش یکپارچه به محدوده و حریم در سال‌های گذشته، کارشناسان و مدیران مرتبط با معاونت شهرسازی و معماری شهرداری را به خود مشغول ساخته و شهرداری تهران را بر آن داشته تا با توجه به چالش‌ها و معضلات پیش رو به‌سرعت طرح راهبردی حریم پایتخت را تدوین و به شورای عالی شهرسازی و معماری پیشنهاد کند.این طرح پس از تأیید شورای عالی شهرسازی و معماری کشور به اجرا درخواهد آمد.
در نهایت بر اساس بررسی های انجام شده و معیار های استخراج شده از مسائل مدیریتی حریم تهران می توان چنین نتیجه گرفت بااقدام به ادغام کل تصمیم گیریهای چندمعیاره که بر این اساس هر کدام از مسائل مدیریتی حریم در هر مدل رتبه خاصی را بدست آورده اند. که نتیجه حاصل از آن منعکس کننده این مطلب است که عدم مشارکت مردمی در صیانت از حریم و تغییر کاربری ها توانسته است با ادغام مدل‌ها رتبه اول را بین مسائل مورد ارزیابی بدست آورد از مسایل دیگر که در رتبه دوم قرار دارد عدم تدقیق محدوده شهری تهران و کنترل مستمر می باشد و کمبود نیروی متخصص در امر مدیریت شهری حریم تهران ، حاکمیت نگاه بخشی بر مدیریت جمعیت و فعالیت اشاره کرد که در رتبه‌های اخر قرار دارد.حریم پایتخت با مساحت ۵۹۱۸ کیلومترمربع ، حدود ۰٫۴ درصد وسعت کل کشور و بیش از۱۴ درصد از جمعیت کشور را در خود جای‌داده است. حساسیت و اهمیت از منظر امنیتی، زیست‌محیطی، کالبدی و عملکردی به نحوی است که نحوه برخورد با آن را از حریم دیگر شهرها متمایز می‌سازد. این مهم همواره مورد تأکید بوده و بر کنترل گسترش شهر تهران و ممانعت از شهرک‌سازی و توسعه ساخت‌وساز در حریم تهران تأکید و بر ایجاد فضای سبز و کاربری‌های طبیعی در حریم تهران تصریح‌شده است.متأسفانه درسالهای گذشته به دلیل نبود مدیریت واحد همواره بر تعداد مراکز جمعیتی و سکونتگاه‌های پیرامون شهر تهران افزوده‌شده و واحدهای تقسیماتی متعدد در حریم تهران ایجادشده است. .از زمان تهیه طرح جامع برای شهر تهران(۱۳۴۷) تاکنون حدود ۲۶ شهر ایجادشده است و در طول این سالها حریم تهران هم از داخل و هم از بیرون و از جانب شهرهای جدید موردتعدی قرارگرفته است.مطالعات طرح جامع تهران(مصوب ۱۳۸۶) به اتکاء مطالعات گسترده خود کاهش حریم شهر تهران را یکی از معضلات اساسی و نیازمند توجه اکید مسئولان دانسته و تأکید می‌کند که در چارچوب اجرای قانون تعاریف محدوده و حریم شهر ،روستا و … چنانچه حریم تهران به قلمرو شهرستان محدود شود، شهر تهران نه‌فقط حریم بلکه بخشی از محدوده خود را هم از دست می‌دهد و دراین‌ارتباط تأکید می‌کند که تقسیمات اداری – سیاسی استان تهران ناکارآمد و بی‌تناسب با ساختار کالبدی و عملکردی پایتخت است .لازم به ذکر است فقدان طرح هادی و عدم تدقیق محدوده و حریم روستاهای مذکور و توسعه ساخت‌وسازها در عرصه‌های مذکور یکی از مشکلات اساسی است.پايتخت بودن تهران منجر به تمركز امور سياسي، اقتصادي، علمي و فرهنگي در اين شهر شده است. اين مسئله توجه بسياري از مردم كشور را به اين شهر معطوف كرده و موجب گسيل شدن جمعيت و مهاجرت آن‌ها به‌سوی تهران شده است. ازآنجاکه ظرفيت و امكانات موجود در خود شهر محدود است، كمبود منابع و افزايش تقاضا منجر به بالا رفتن مطلوبيت آن و كاهش توان بسياري از مهاجران جهت دستيابي به آن شده است . اين امر به پيدايش شهرها و شهرک‌های حاشیه‌ای در اطراف تهران انجاميده كه درواقع اين مناطق خوابگاه اغلب مهاجران محسوب می‌شود تا در طول روز با رفت‌وآمد به تهران امور اجتماعي اقتصادي خود را انجام دهند. در چنین شرایطی با مدیریت یکپارچه در این طرح سازوکار یکسانی جهت مدیریت و برخورد با تخلفات در حریم تهران اتخاذ می‌شود. تصویب طرح حریم شهر تهران که از اثرات اجرای طرح جامع تهران است، امکان ایجاد مدیریت یکپارچه در محدوده تهران را فراهم می‌آورد.پس از اجرای طرح جامع شهر تهران، طرح تفصیلی نیز تهیه و ۵سال پس از طرح جامع یعنی در سال ۹۱به اجرا درآمد. با اجرای طرح تفصیلی محدوده شهر تهران از حدود ۷۱۳کیلومتر به ۶۴۸کیلومترمربع تقلیل یافته است.مساحت حریم شهر تقریباً ۱۰برابر مساحت تهران شده است وضعیت جمعیت‌پذیری پایتخت نیز می‌بایست ساماندهی.پیش از ارائه این طرح(طرح حریم شهر ) بخش‌هایی از شهر تهران فاقد حریم قانونی بود و تنها محدوده حریم شهر تهران به‌جامانده از نخستین طرح جامع شهری در سال ۱۳۴۷با عنوان حریم استحفاظی موردتوجه بود. تهران به بیش از محدوده‌های ذکرشده به‌عنوان حریم توسعه‌یافته است که عملکرد زیست‌محیطی و تنفس گاه شهر تهران را با مخاطره مواجه می‌سازد.درواقع نبود نگرش برنامه‌ریزی منطقه‌ای برای محدوده پایتخت و همچنین وجود تداخل‌های مدیریتی ، دلیل پیشنهاد طرح جامع حریم و مدیریت یکپارچه آن به شورای عالی شهرسازی و معماری کشور بوده است.نیازسنجی محیطی و قانونی در حریم شهر تهران و توجه به لزوم ساماندهی و نگرش یکپارچه به محدوده و حریم در سال‌های گذشته، کارشناسان و مدیران مرتبط با معاونت شهرسازی و معماری شهرداری را به خود مشغول ساخته و شهرداری تهران را بر آن داشته تا با توجه به چالش‌ها و معضلات پیش رو به‌سرعت طرح راهبردی حریم پایتخت را تدوین و به شورای عالی شهرسازی و معماری پیشنهاد کند.این طرح پس از تأیید شورای عالی شهرسازی و معماری کشور به اجرا درخواهد آمد. در محدوده حریم تهران که به شورای عالی شهرسازی پیشنهادشده است، ۸شهرستان، ۱۵بخش، ۳۳دهستان و ۲۴شهرداری وجود دارد.
در نهایت بر اساس بررسی های انجام شده و معیار های استخراج شده از مسائل مدیریتی حریم تهران می توان چنین نتیجه گرفت بااقدام به ادغام کل تصمیم گیریهای چندمعیاره که بر این اساس هر کدام از مسائل مدیریتی حریم در هر مدل رتبه خاصی را بدست آورده اند. که نتیجه حاصل از آن منعکس کننده این مطلب است که عدم مشارکت مردمی در صیانت از حریم و تغییر کاربری ها توانسته است با ادغام مدل‌ها رتبه اول را بین مسائل مورد ارزیابی بدست آورد از مسایل دیگر که در رتبه دوم قرار دارد عدم تدقیق محدوده شهری تهران و کنترل مستمر می باشد و کمبود نیروی متخصص در امر مدیریت شهری حریم تهران ، حاکمیت نگاه بخشی بر مدیریت جمعیت و فعالیت اشاره کرد که در رتبه‌های اخر قرار دارد.

منابع:
۱٫ ابراهيم پور، فرشاد، ۱۳۸۹، حريم سبز براي كنترل محدوده حريم شهر ها،شوراها ،ماهنامه اطلاع رساني، آموزشي و پژوهشي،شماره پنجم- شهريور ماه
۲٫ اشرفی،اکبر،۱۳۸۳، گزارش کارشناسی درباره حریم تهران، گزارش ۴۱۰، مطالعات سیاسی
۳٫ برنارشاریه، ژان، ۱۳۷۳ ، شهرها و روستاها، ترجمه سیروس سهامی، نشر نیکا
۴٫ داداش پور،هاشم،۱۳۹۳،بررسی نحوه ایجاد کمربند سبز و تأثیر آن در هدایت و کنترل رشد شهری حریم تهران،فصلنامه مهماری و شهرسازی آرمان‌شهر،شماره۱۳
۵٫ رحيم پورف جواد، ۱۳۹۰، حفاظت ، ماموريت اصلي سازمان متولي كمربند سبز، شهر و ساختمان،سال نهم، شهريور و مهر ۱۳۹۰٫
۶٫ زیاری ،سمیه،۱۳۹۵، جایگاه تحولات جمعیت و حریم در شهر اسلامی و الزامات مدیریتی آن،فصلنامه نقش‌جهان،دوره۶ شماره۲
۷٫ سرور، رحيم، ۱۳۸۹، بررسي روند تحولات و آينده نگري گسترش سكونتگاههاي غيررسمي در منطقه شهري تهران،فصلنامه هفت شهر، شركت عمران و بهسازي شهري ايران.
۸٫ سالاري ، محمد، ۱۳۹۰، حريم شهر تهران، فصلنامه شهر و ساختمان،سال نهم، شهريور و مهر ۱۳۹۰٫
۹٫ شتابان،سحر،۱۳۹۵،بررسی ابعاد قانونی مدیریت حریم شهر تهران،کنفرانس بین‌المللی مدیریت و حسابداری
۱۰٫ صرافی، مظفر،۱۳۸۳، مسئله‌ای به نام اسکان غیررسمی راه‌حلی به نام برنامه توانمندسازی، (شهرداری‌ها، شماره ۸۸)
۱۱٫ عربی،مهدی،۱۳۸۹،مسائل و مشکلات حقوقی حریم و پیرامون کلان‌شهر تهران،همایش بین‌المللی جغرافیدانان جهان اسلام
۱۲٫ فرشيدي ، حسين ،۱۳۸۹، اهميت حريم شهرها، شوراها ،ماهنامه اطلاع رساني، آموزشي و پژوهشي،شماره پنجم- شهريور ماه
۱۳٫ كارگر بهمن،سرور رحيم،۱۳۹۰ ، شهر ، حاشيه و امنيت اجتماعي،انتشارات سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح
۱۴٫ موریس، جیمز، تاریخ شکل شهر تا انقلاب صنعتی، مترجم راضیه رضازاده، انتشارات جهاد دانشگاهی دانشگاه علم و صنعت ایران
۱۵٫ ممفورد ، لوئیز ، شهر در بستر تاریخ (خاستگاه‌ها ، دگرگونی‌ها و دور نماي آن )
۱۶٫ محمدزاده، رحمت، ۱۳۸۶ ، بررسی اثرات زیست محیطی توسعه فیزیکی شتابان شهرها با تاکید بر شهرهای ایران، جغرافیا و توسعه ناحیه ای، شماره
۱۷٫ معصوم، ۱۳۸۳ ، شهرداری ها و مدیریت حریم، ماهنامه شهرداری ها، شماره ۵۶
۱۸٫ مجموعه قوانين شهرداری و شوراهای اسلامی، ۱۳۶۳، غلامرضا حجتی اشرفی، تهران، گنج دانش
۱۹٫ مهندسان مشاور طرح و كاوش، ۱۳۹۰ ، پيشنهاد نظام اجرايي و قانوني مديريت حريم پاتخت و تعيين حدود و مرزهاي نهايي آن،مركز مطالعات و برنامه ريزي شهر تهران
۲۰٫ هاشمي ، سيد مناف ۱۳۸۹، بررسي جرايم و تخلفات واقع در حريم و ضمانت اجراي آن با تاكيد بر حريم تهران،،شوراها ،ماهنامه اطلاع رساني، آموزشي و پژوهشي،شماره پنجم- شهريور ماه

۲۱٫ Allen, A. (2003), Environmental planning and management of the peri-urban interface: perspectives on an emerging field, Environmental & Urbanization, Vol. 15, No.1
۲۲٫ Angel, M. Lopez, G. (2010), Population Suburbanization in Barcelona, 1991-2005: Is its spetial structure changing? Journal of Housing Economics, No 19
۲۳٫ Bryant, C. R. (1995), The rule of local actors in transforming the urban fringe, Journal of Rural Studies, Vol. 11, No. 3
۲۴٫ Eckstein, S. (1990), Urbanization Revisited: inner-city slum of hope and squatter settlement of despair, World development, Vol.18, No. 2.
۲۵٫ Errington, A. (2010), The peri – urban fringe: Europe’s forgotten rural areas, Journal of Rural Studies, Vol. 10, No. 4
۲۶٫ Fadare, W., Mills-Tettey, R. (1992), Squatter settlements in Port Harcourt. HABITAT INTL Vol. 16, No.1, pp. 71-81.
۲۷٫ Garr, D. (1996), Expectative land right, house consolidation and cemetery squatting: some perspectives from central Gava,. World Development, Vol.24, No.12, pp. 1925-1933.

پاسخ دهید

ایمیل شما منتشر نمی شود.فیلدهای ضروری علامت زده شده اند *

*

قبل
بعد